Vi phạm bản quyền ở các trang báo mạng điện tử Việt Nam

Hiện nay, vấn đề vi phạm bản quyền ở các trang báo mạng điện tử không còn là hiện tượng hiếm gặp. Mặc dù đã được lên án khá nhiều nhưng nó vẫn còn là một vấn đề nan giải đối với một nền báo chí đang phát triển như Việt Nam.
Trong một thời điểm, bạn có thể truy cập vào một vài tờ báo mạng, so sánh các bài viết cùng một chủ đề, có thể thấy có những bài viết  chỉ có mỗi các tít bài khác nhau, còn nội dung hoàn toàn giống, hoặc nội dung tương tự nhau, chỉ tên nhân vật hoặc các chi tiết được biên tập khác đi đôi chút.
Việc các báo lấy thông tin, bài viết của nhau, đang diễn ra ngày càng tràn lan ở các trang tin điện tử. Một bài viết trên VNExpress với cái “mở ngoặc” (theo Lao Động) bên dưới. Tra bản gốc thì chỉ thấy một cái tít trung tính: “Hưng Yên: Xét xử sơ thẩm gần 70 con bạc liên tỉnh” nhưng sau khi biên tập một chút thì nó biến thành “Đánh bạc có gái ‘giải đen’.” Cần lưu ý rằng chi tiết bắt “8 trường hợp mua bán dâm” chỉ là một chi tiết trong bài và thực sự trọng tâm chính là con số 116 con bạc bị bắt và 69 kẻ bị ra tòa vì liên quan đến vụ đánh bạc, mua bán dâm.
Một trường hợp khác với tin “Hai lần bị vợ cắt ‘của quí’” trên Tuổi Trẻ được VNExpress biên tập, sau đó VietNamNet… lấy lại một phần tin trên VNExpess nhưng đổi tít thành “Vẫn ổn định sau hai lần bị vợ cắt ’của quý’.” Trong tin này, trên Tuổi Trẻ viết là “18h ngày 9/6” nhưng sang hai báo kia trở thành “Tối 9/6.” Và chắc hai báo kia thấy chữ “của quý” chưa rõ ràng nên sửa luôn thành… “dương vật.” Trước đó không lâu, một bài viết khá dài trên Tiền Phong về chị Chủ tịch Hội Phụ nữ huyện Bắc Mê (Hà Giang) xin sinh con ngoài giá thú khi xuất hiện trên một tờ báo điện tử khác chỉ còn chừng hơn 1/3 nhưng không hề theo dạng bài trích dẫn mà vẫn là mở ngoặc (theo…) ở dưới.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng vi phạm bản quyền trên là do đâu?
Trước hết chúng ta cần phải nói đến sự lỏng lẻo trong các qui định luật pháp về bảo vệ bản quyền, đặc biệt là ở lĩnh vực thương mại điện tử (báo điện tử cũng là một mô hình kinh doanh thương mại điện tử).
Thế nhưng nguyên nhân sâu xa, cốt lõi của sự việc phải nằm ở ý thức của mỗi tờ báo,  nói chính xác hơn là nhận thức cá nhân về việc tôn trọng bản quyền của Ban biên tập, những người có toàn quyền quyết định nội dung và hướng đi của một tờ báo.
Cũng có thể xét đến thái độ của những độc giả với báo mạng điện tử. Khi đọc một bài báo mạng, thì ít có độc giả quan tâm đến bản quyền của một tờ báo. Đối với họ, chỉ cần website nào có tin tức hay đáp ứng mối quan tâm và sở thích của họ, được cập nhật thường xuyên thì họ sẽ chọn trang tin đó. Sự “khoan dung” và dễ dãi của độc giả về tính nguyên gốc của bài viết trên môi trường mạng đó cũng là một nhân tố quan trọng “khuyến khích” các báo điện tử tiếp tục tránh né vấn đề bản quyền.
Một kẽ hở nữa,  đó chính là do việc lấy nội dung từ báo khác khá dễ dàng .Với khả năng của các phần mềm CMS hiện nay, việc copy bài viết từ các trang tin điện tử khác để mang về website của mình một cách hoàn toàn tự động là điều khá dễ dàng. Chính sự dễ dàng này cũng là một nhân tố thúc đẩy tình trạng “bỏ quên bản quyền” hiện nay.
Khi một trang tin ra đời thì vấn đề đầu tiên họ nghĩ đến là  muốn mang tất cả thông tin tại một nơi để tiện lợi cho người đọc.  Với một trang tin điện tử mới ra đời như thế, sẽ rất khó truy cập được những nguồn thông tin tốt. Nên cách trước mắt là vừa cố gắng tạo thế đứng của mình trong làng báo chí qua những bài viết riêng, vừa sử dụng lại bài viết từ các nguồn khác để làm phong phú trang tin của mình, nhằm thu hút bạn đọc và nhà quảng cáo. VnExpress là một ví dụ điển hình.
Việc các trang thông tin điện tử sao chép các bài viết của nhau, đối với một trang tin điện tử nhỏ thì có những cái lợi trước mắt đó là việc chỉ trong một thời gian ngắn, có thể không cần đi lấy tin, viết bài, nhưng cũng có các bài viết liên quan đến những chủ đề nóng hổi ngay trên trang tin của mình. Tiết kiệm được công sức và tiền của cũng như thời gian. Chính Điều đấy sẽ thu hút được độc giả, tạo cho mình một thế đứng nhất định trong làng báo điện tử.
Đối với các báo hiện chưa có phiên bản điện tử hoặc có nhưng không nổi tiếng, thiệt thòi lại càng lớn vì họ vừa không tận dụng được bài viết của mình để sinh lợi thêm, mà còn làm lợi cho đối thủ.

Tình trạng không tôn trọng bản quyền khiến các báo điện tử sẽ bị cạnh tranh dữ dội bởi nhiều báo điện tử mới. Chi phí cực kì thấp về mặt công nghệ (phần mềm CMS thậm chí miễn phí – open source, hosting quá rẻ) đã khiến việc lập một tờ báo điện tử chưa bao giờ dễ dàng như hiện nay (tất nhiên chưa tính đến việc xin giấy phép gian nan, nhưng nếu khéo léo thì đó vẫn là điều trong tầm tay).
Vấn đề này cũng ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của các phóng viên, Khi một tờ báo có doanh thu cao hơn vì bản quyền không bị xâm phạm, thì đương nhiên phóng viên sẽ được trả nhuận bút cao hơn các báo khác.

Bên cạnh những độc giả không quan tâm bản quyền đó, trong tương lai sẽ có một lớp độc giả mới có kiến thức và ý thức rất cao về các vấn đề nhạy cảm như bản quyền. Những người này không những ủng hộ các báo có nội dung nguyên bản, mà còn có tiếng nói và sức ảnh hưởng lớn đến các thành phần độc giả khác trong xã hội, khiến họ bắt đầu có ý thức về vấn đề bản quyền hơn. Những báo điện tử đi đầu trong việc tôn trọng bản quyền sẽ “chinh phục” được trái tim của những độc giả cực kì quan trọng này. Không những vậy, uy tín của những tờ báo tiên phong này cũng sẽ được củng cố mạnh mẽ.

Nếu báo nào cũng sử dụng bài viết của nhau, thì sẽ chẳng còn phong cách riêng, và do đó, cũng không còn độc giả trung thành nữa. Một tờ báo tôn trọng bản quyền cũng đồng nghĩa với việc nhất quán trong nội dung, phong cách của mình, vốn là nền tảng để xây dựng lên một lượng độc giả trung thành.
Việc vi phạm bản quyền là một điều đáng chê trách, nhưng nghiêm trọng hơn đấy chính là việc không những không quan tâm đến vấn đề bản quyền mà còn “cop, paste” biên tập, dẫn đến việc làm sai lệch thông tin. Điều này sẽ là một trở ngại lớn cho sự phát triển của báo điện tử Việt Nam.
Nếu như không đề ra những giải pháp, cũng như biện pháp để chấn chỉnh, các cơ quan chức năng không nhanh chóng nhập cuộc để tháo gỡ tình trạng này, thì vấn đề vi phạm bản quyền đối với báo mạng điện tử sẽ trở nên rất nghiêm trọng. Vấn đề này đang tồn tại và chắc là sẽ vẫn tiếp tục tồn tại nếu bản thân các tờ báo điện tử không tôn trọng những nguyên tắc cơ bản nhất của báo chí, vì lợi ích của độc giả, của các tờ báo khác và của chính mình.

 

Tài liệu tham khảo:
Các báo điện tử Việt Nam có vi phạm bản quyền? (Trần Ngọc Thái Sơn, sonnymotives.com)
– Làm báo điện tử cắt…dán… và bóp méo ( minhlq)

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: